|
04 Julie 2009
Posted in
Preke -
Rethie van Niekerk
Verwelkoming & Afkondiginge
Toetrede Lied 158: 1 en 3 (staan)
Votum (Ps 123:1-3a)
Seëngroet
Lofsang
Psalm 48:1 en 4 (staan)
Lied 190 (sit)
Doop
Epiklese
Skriflesing 2 Samuel 5:1-10
Preek
Die Stad
Vertel storie van stad, eintlik verder terug begin as teks vandag, waar stad gevestig word.
Stad in Bybel byna eksklusief Kanaänitiese verskynsel.
Israeliete was nomadies, stamme.
Kanaäniet dan ook nie etniese term,
maar ideologiese term,
almal teen Israel se verbondsgeloof
en sosiale praktyke.
Praat stad,
metafoor, meer as blyplek.
Stad plek waar:
verdeling van werk, so
- dat verskillende sosiale rolle en gevolglik ook klasse
- magsverdeling, koning en amptenare bo
- ekonomie van surplus waarde, waar “hoër klas” het wat leef van produkte werkersklas, lg leef hand tot mond. Ekonomie nie gebaseer gebruikswaarde, maar surplus waarde.
Natuurlik presies wat Israeliete in Egipte beleef:
onderdruk, swaar werk, stede bou.
Uittog Egipte ook uittog waardes van stad.
Meer egalitêre gemeenskap (hoewel nie ver-romantiseer)
sterk klem op gemeenskap, mekaar versorg
ekonomie waar iets se waarde onmiddellike gebruikswaarde.
Onder leierskap Josua hierdie gemeenskap dan gevestig,
Tipiese nomadiese leierskapsisteem,
stamme,
saam kom in tyd van krisis
lees in Rigters hoe Here spesifieke leiers opgerig,
met Gees toegerus,
tot taak weer afgehandel.
Maar dan begin mense vra vir koning.
En dis Samuel,
laaste van Rigters,
se taak om koning aan te wys.
Nie so vanselfsprekend!
1 Sam 7-15 konflik duidelik sigbaar.
1 Samuel 8:11-17
Dawid
In hierdie tyd word Dawid oorgangsfiguur.
Weet Israel opgebreek 2 ryke,
wanneer teks lees,
Dawid reeds 2 Sam 2 heerser oor Juda gesalf.
Hier kom leiers Israel nou na hom -
Hebron, hoofstad Juda,
vra ook hul koning wees.
Motivering:
etnies (gemeenskaplike herkoms)
polities (sonder leier)
teologiese
Dawid aanvaar,
sluit verdrag
word as koning gesalf.
Baie belangrike woorde in vers 2:
Die Here het vir u gesê:
Jy moet vir my volk Israel ‘n herder wees; ja,
jy moet heerser oor Israel wees!
Heerser is nie koning,
is prins.
Waartoe God Dawid geroep,
HERDER
en PRINS -
volk versorg, God bly koning.
Belangrik in agterkop hou.
Hoe ook al sy,
Dawid briljante oorgangsfiguur,
uitstekende strateeg.
Neem Jerusalem in.
(Jerusalem = politieke naam,
Sion = godsdienstige naam)
Stad waarin Jebusiete reeds 1000 jaar woon!
Vreemde deel in teks oor kreupeles en blindes.
Jerusalem terrein almal vermy.
Niemand naby gewaag - spookstories en bygeloof.
Niemand het as strategiese plek gesien.
Volgens Rabbi was “blindes en kreupeles”
mismaakselbeelde van Jakob wat met engel geveg, kreupel.
Beelde was op manier gemeganiseerd,
westelike en noordelike stadsmure geplaas,
beweeg,
aardige geluide.
Vandaar spookstories.
Die Rabbi beweer dan dat Dawid besef het vrees veroorsaak deur hidroliese ingenieurswese, daarom dat hy die watertonnel inneem.
Maar Jerusalem baie strategiese plek:
Maklik verdedigbaar.
Geen verbintenis met spesifieke stam, neutrale stad.
Op grens tussen Juda en Israel,
meer sentraal geleë as Hebron.
Maar beste verstaan hoe Dawid brug slaan tussen stad en stamme,
kyk na priesters.
Priester taak in paleis hoofsaaklik om koningskap teologies legitimeer.
Dawid 2 priesters!
Een Abjatar:
Pa, Agimelek en hele familie deur Saul vermoor,
Dawid Abjater gered,
enigste oorlewende van familie.
Abjatar verteenwoordig ou stam-kultuur,
waardes van tradisie,
gemeenskaplike belang,
godsdiens van Tora,
Sinai tradisie.
Van Sadok weet nie veel.
Geleerdes beweer hy waarskynlik reeds Kanaänitiese priester in stad voor Dawid dit inneem.
Verteenwoordig dus “establishment”,
stad-staat,
met al waardes daarmee saam.
Maar hierdie balans tussen Abjater en Sadok,
tussen die Tora se gemeenskaplikheid
en toe-eiening van stad,
kon nie vir altyd gehou word.
Salomo
Toe Dawid sterf,
ontstaan diep konflik.
Dawid seuns:
Adonia,
ondersteun deur militaris Joab
en priester Abjatar.
Adonia en ondersteuners verteenwoordig meer tradisionele,
godsdienstige - Tora, gemeenskaplikheid,
stam-idee.
Ander seun Dawid:
Salomo,
ondersteun deur Profeet Natan
militaris Benaja
Priester Sadok.
Soos weet,
Salomo hierdie stryd gewen,
onmiddellik broer Adonia en Joab doodgemaak.
Kan nie priester doodmaak,
dus verban Abjatar na tuisdorpie Anatot.
Sommige teoloë beweer hierdie oomblik -
Abjatar verban na Anatot,
draaipunt in storie van Jerusalem.
Metafories gesproke,
word die Tora-gewete verban,
met besliste keuse vir die toekoms van die stad,
stad sonder die gewete van Tora,
vry om eie voordeel na te jaag.
Verhaal van Salomo wel bekend.
Niks klein gedoen:
groot oorwinnings
groot harem
groot weermag
groot wysheid
groot geld
groot boubedryf
groot mag.
Maar verhaal van Jerusalem onder Salomo nie net een van sukses.
Drie keer toekoms van stad deurskemer,
een keer omdat nie Tora onderhou (1 Kon 11:29)
een keer toe werkersklas in opstand kom (1 Kon 12)
en een keer toe belasting verhoog sodat “jong manne” gemakliker kan leef (1 Kon 12:10)
Onder Salomo het dinge in Jerusalem goed gegaan.
Maar op kante,
kon die wat oplettend is,
die dreigende mislukking reeds sien.
Profete
En so gaan stad voort -
vir 400 jaar!
Enige standaarde lang tyd regering!
Word al meer saak van bevoorregte elite.
Konings begin al meer gesag vir self toeëien,
namens God begin praat.
Leef oortuiging geliefde stad altyd veilig sal wees,
• want messiaanse belofte in stad gesetel,
• tempel in stad waarborg God teenwoordigheid,
• ideologie van koning en tempel,
• idee dat volk God wil dank of wil vertrou,
dit in Jerusalem moet doen.
Maar die stem van Abjatar, verban na die dorpie Anatot,
kon nie stilgemaak word nie.
Herhaaldelik hoor ons dit in die stem van die profete,
wat so sterk teen die ideologiese aansprake van die stad gepraat het.
Net twee profete uitlig:
Miga,
plattelander,
stem van die tradisie,
wat na stad kom,
praat spesifiek begeerte om te versamel.
Hoe hierdie begeerte om meer en meer te hê,
tiende gebod oortree.
Gesien as begeerte te versamel
gemeenskaplikheid, goeie buurmanskap, vervang,
kom daar moeilikheid.
Voorspel vernietiging van stad,
sien ‘n nuwe leierskap,
nie uit stad,
maar uit platteland,
leier uit Bethlehem, (Miga 5:2-4)
weer tradisie van gemeenskaplikheid laat posvat.
Dan, 100 jaar later,
kom profeet Jeremia.
Ook hy buitestander wat as verraaier van stad gesien word.
Sê groot “as” oor stad se toekoms hang.
As weer na vreemdelinge, weduwees en wese omsien -
kwesbare, uitgelewerde randfigure,
soos wat verbond vra.
Jeremia gearresteer, hofsaak.
Hele stad teen hom, wil doodmaak.
Dan kom daar “leiers van die land”,
paar oudstes uit platteland
herinner stadsleiers aan profeet Miga,
Jeremia lewe word gespaar.
Interessante ding van Jeremia:
(1:1) priester uit Anatot.
Hy behoort aan lyn van Abjater,
Abjatar, wat verban was deur Salomo,
se stem kon nie stilgemaak word nie.
Praat weer,
herinner stad aan plek waar vandaan kom,
aan verbond,
aan opdrag om na bure om te sien,
aan gemeenskaplikheid van Tora.
Die Stad Val
En dan gebeur die ondenkbare:
die stad val.
Die tempel- en monargiese ideologie van
selfbelang
en self-sekuriteit
en self-voldaanheid,
word vernietig.
Oomblik word op mees dramatiese wyse deur Esegiël uitgebeeld.
God maak vir Esegiël stom, sal nie kan praat voordat stad val (24:25-27).
En dan val die stad,
en Esegiël kan weer praat!
Die verlies aan die stad
is ook die herwinning van ‘n stem,
maak die na wie niemand geluister het nie,
weer hoorbaar
sodat hulle die waarheid kan praat.
Volk reageer eerstens deur te treur oor val van stad -
belangrike deel van enige oorgang, Deon verlede week gesê.
Lees daarvan Psalms, Klaagliedere.
Maar in klag word saad van hoop gebore.
Israel onthou hoe God in verlede gesorg,
onthou God genade, liefde.
Keer terug na God,
na Tora,
na omgee vir mekaar,
onthou dat geseënd is, sodat volke kan seën.
En te midde van verlies,
begin belofte hoor dat stad herbou sal word.
In die tyd herinner Esegiël volk dat God goeie herder is (34:11-16),
dat God hulle genadig sal wees.
Stad word herbou
En dan, uiteindelik,
begin die herbou proses,
Nehemia, ‘n amptenaar met goeie posisie,
hoor van toestand Jerusalem en huil.
Verkry ondersteuning Persië
en begin stad herbou.
Sekere dinge maak herbou van stad moontlik:
1. Ezra doen Tora. Herwin identiteit as volk van God.
2. Nehemia stel ernstige finansiële hervorming in,
oa rykes wat rente vra vir armes.
3. Ezra stel Sabbat weer in, simbool afhanklikheid van God,
nie te veel versamel, net genoeg, God sorg.
Jesus
Nou lang tydperk in geskiedenis van stad oorslaan,
tot plek wat weer aan Miga profesie herinner:
(5:2) Maar jy, Betlehem-Efrata,
jy is klein onder die families in Juda,
maar uit jou sal daar iemand kom
wat aan My behoort
en hy sal in Israel regeer.
Sy begin lê ver terug,
in die gryse verlede!
Weer koning uit nageslag van Dawid.
Hierdie koning by uitstek Herder.
Nie regeer met mag,
maar met liefde en aanvaarding.
Nie blindes en kreupeles wegjaag,
maar genees.
Nie aandring op belasting en status,
maar volgelinge se voete was.
Hy regeer nie met mag nie,
maar deur te sterf aan ‘n kruis.
Jesus kom herinner die volk hoe koningskap werklik lyk,
wat die ware waardes van die koninkryk van God is.
Hy kom draai die stad se idees oor wie in en wie uit is, om.
Prostitute, tollenaars, kindertjies.
Hy verwerp waardes van versameling,
herinner God sorg,
verkoop al jou goed en gee aan armes;
skatte in hemel.
Herinner waardes van Tora,
naaste kan selfs Samaritaan wees.
Liefde, genade, geregtigheid, diensbaarheid...
dít is toe die hele tyd die waardes van die stad!
Jesus hele bediening stuur af op Jerusalem.
Heel tyd op reis - op reis na Jerusalem,
die stad waaroor sê:
Lukas 13
33 In elk geval moet Ek vandag en môre en oormôre die reis voortsit,
want dit is ondenkbaar dat ‘n profeet op ‘n ander plek as Jerusalem omkom.
34 "Jerusalem, Jerusalem!
Jy wat die profete doodmaak
en die boodskappers stenig wat na jou toe gestuur is,
hoe dikwels wou Ek jou kinders bymekaarmaak
soos ‘n hen haar kuikens onder haar vlerke,
maar julle wou nie!
35 Kyk, nou word julle stad aan julleself oorgelaat.
Maar Ek sê vir julle:
Julle sal My sekerlik nie sien nie
totdat die dag kom wanneer julle sal uitroep:
Loof Hom wat in die Naam van die Here kom!"
En die stad?
Hoe reageer sy op die koms van die koninkryk?
Sy reageer deur die herder en koning te kruisig!
Die Koninkryk van God
Wat my bring by ons,
gelowiges,
koninkrykstyd
burgers van koninkryk van God,
voor enige ander lojaliteit,
enigiets anders waardes bepaal,
eerste plek waardes van koninkryk van God,
soos geleef deur Jesus.
Belangrik dat verhaal van stad hoor,
kennis neem,
eie waardes in oënskou neem.
Dink waardes waarmee ons leef,
as gemeente,
as gemeenskap.
Waardes waarmee kinders grootmaak,
waarmee besigheid doen,
waarmee politiek bedryf.
Waardes van stad en van koninkryk helder sien,
en kies.
Stilte - oordink
Verootmoediging Lied 479 (sit)
Gebed
Dankoffer
Slotsang Lied 467 (staan)
Seën
Lied 312
| < Vorige | Volgende > |
|---|
